Ar-Ge ve inovasyonun ülkelerin refahı için kritik öneme sahip olduğu günümüzde, insan kaynağı bu faaliyetlerin temel taşı olarak öne çıkmaktadır. Bu sebeple ülkelerin Ar-Ge ve inovasyon performansını analiz eden birçok raporda araştırmacı sayısı, Ar-Ge personeli, buluş sahibi gibi rollere sahip kişilerin sayıları, öğrenim durumları ve cinsiyetleri de analizlere dahil edilmektedir.
Bu bağlamda bu yıl üçüncüsünü sunmaktan mutluluk duyduğumuz “Türkiye’de 2024 Yılı Ar-Ge ve İnovasyonda Kadın İş Gücü” raporunda, Türkiye’deki kadınların Ar-Ge ve inovasyon alanlarındaki rollerine ışık tutmayı amaçladık. Raporumuzda, kadınların genel istihdamdaki konumlarından başlayarak, Ar-Ge personeli içindeki kadınların durumuna, yüksek teknoloji sektörlerindeki kadınların payına ve buluş sahipliğindeki kadın oranlarına kadar kapsamlı bir analiz sunduk.
RAPORU İNDİRMEK İÇİN TIKLAYINIZ
Ar-Ge ve İnovasyonda Kadın İş Gücü Raporunda neler var?
Raporda öncelikle toplam iş gücü içerisinde kadınların oranına bakılmıştır. 2023 Aralık verileri baz alındığında nüfusun %50’sinden fazlasını oluşturan kadınların toplam iş gücü içindeki oranı %34 olarak karşımıza çıkmaktadır (Bir önceki yılın oranı: %33). Türkiye’de girişimciler içinde kadınların oranı geçen yıla kıyasla 0,9 puanlık bir artışla %23,9’a ulaşmıştır. 2017 yılında bu oranda yaşanan düşüş sonrasında her yıl biraz artışla 2021 yılında tekrar 2016 seviyesine yaklaşılmış ve 2023 senesinde ise son 10 yılın en yüksek oranına ulaşılmıştır.
Sektörler bazında bakıldığında toplam istihdam içinde kadın istihdam oranı en yüksek olan sektörler genellikle hizmet sektörleridir. Çalışan sayısı yüksek olan sektörlerden ise en fazla oranda kadın istihdam eden sektörler sırasıyla Eğitim (%69), Sağlık (%62), Hukuk ve Muhasebe (%59), Giyim Eşyalarının İmalatı (%55) ve Büro Yönetimi, Büro Destek ve İş Destek Faaliyetleri (%47) ile Reklamcılık ve Piyasa Araştırmasıdır (%47). İmalat sektörleri içinde en çok kadın istihdam oranı sırasıyla Giyim (%55), Gıda (%39), Bilgisayar ve Elektronik (%35), Deri ve İlgili ürünlerin İmalatı (%31), Tekstil Ürünleri (%31) ve Kimyadır (%28).
Bu sektörlerin içinde yüksek teknoloji kapsamına giren üç sektöre özellikle bakılmıştır: Bunlar Temel Eczacılık Ürünleri, Bilgisayar ve Elektronik ile havacılık ve uzay araçlarının da dahil olduğu Diğer Ulaşım Araçlarıdır. Eczacılık sektöründe kadın istihdam oranı %43, Bilgisayar ve Elektronikte %35, Diğer Ulaşım Araçlarında %10’dur. Geçen yıl artış kaydeden tek sektör Bilgisayar ve Elektronik iken bu yıl 3 sektörde de artış görülmüştür. 10 yıl önce bu oranlar sırayla %36, %33 ve %6’dır.
Doğrudan Ar-Ge faaliyetlerinde görev alanların içinde kadın istihdam oranına bakıldığında ise Ar-Ge ve inovasyon faaliyetlerine kadınların 10 yıl öncesine oranla daha fazla katılım gösterdiği görülmektedir. Ülkedeki %34’lük genel kadın istihdam oranının üstüne çıkılması ve Ar-Ge personeli içinde kadın oranının %37’ye ulaşması önemlidir. Sektörler bazında bakıldığında ise yükseköğretimdeki araştırmacılar içindeki kadınların oranı %47 iken kamu ve ticari kesim için bu oranlar sırasıyla %31 ve %27’dir.
Bazı ticari iş kollarına göre doktora ve üstü mezuniyete sahip Ar-Ge çalışanlarında kadınların oranı imalat sektöründe bir önceki yıla göre 1 puanlık düşüş ile %27 olmuş ve 2014 yılı seviyesine inmiştir. Yazılım sektörünün de içinde olduğu Bilgi ve İletişim sektöründe ise aynı şekilde geçen yıla göre 1 puanlık düşüş yaşanmış ve 2014 yılı seviyesinin altında kalmıştır (2014: %17, 2022: %16). İmalat sektörü içindeki yüksek teknoloji sektörlerinden olan Temel Eczacılıkta araştırmacılar içerisinde kadınların oranı %64 ile oldukça yüksektir (Bir önceki yılın oranı: %63). Bilgisayar ve Elektronik ile Diğer Ulaşım Araçlarında ise bu oran sırasıyla %21 ve %18’dir. Ar-Ge’de kadın istihdamının görece yüksek olduğu diğer sektörler Gıda ve Tekstildir. (ikisi de %40- 50 aralığında seyretmektedir).
Öğrenim durumu açısından bakıldığında da imalat sanayiinde yüksek lisanslı ve doktoralı Ar-Ge çalışanları içerisinde kadın oranının yüksek olduğu görülmektedir. Bu ikisinde oranlar %30 civarındayken lisansta oran geçen yıla göre 1 puan düşerek %25’e, lise ve altında %15’e düşmektedir. Yüksek teknoloji sektörlerinde ise yüksek lisans mezunu Ar-Ge çalışanları içindeki kadın oranı %27 ile değişmemiş, lisans mezunu kadın oranı 1 puan düşerek %24 olmuş ve doktora ve üstü mezuniyete sahip kadınların oranı geçen yıla göre 1 puan artarak %21’e yükselmiştir.
Türkiye’de kadınların AB ortalamasına göre en iyi performans gösterdiği alanlardan biri de patent başvurularıdır. Türkiye’de PCT patent başvurularında kadın buluş sahiplerinin oranı %22,8’dir. Bu oranla Türkiye 2023 yılında OECD ülkeleri arasında 4. olmuştur. Birinci sırada Portekiz (%31,8), sonra Kolombiya (%26,8), Polonya (%23,9) gelmektedir. Slovakya (%7,2), Norveç (%9,5), Avusturya (%10,7), Japonya (%11,1) ve Almanya (%11,5) ile son sıralarda gelmektedir. Türkiye’nin 10 yıl önce %13 olan oranını bu seviyeye getirmesi dikkate değerdir.
Çalışanlarımızın yaklaşık %70’ini kadınların oluşturduğu SER ailesi olarak, bu raporu 8 Mart Dünya Kadınlar Günü’nde sizlerle paylaşarak tüm kadınların başarılarını ve katkılarını kutlamayı amaçlıyoruz. Bu özel gün vesilesiyle, tüm kadınların Dünya Kadınlar Günü’nü kutluyor; Ar-Ge ve inovasyonun her alanında daha fazla kadının yer almasını temenni ediyoruz.
RAPORU İNDİRMEK İÇİN TIKLAYINIZ
