Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), “2024 Yılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetleri Araştırması” sonuçlarını yayımladı. Verilere göre, Türkiye’nin gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcaması 2024’te bir önceki yıla göre 274 milyar 279 milyon lira artarak 651 milyar 822 milyon liraya çıktı.
Gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcamasının GSYH içindeki payı da yükseldi. 2023’te yüzde 1,39 olan oran, 2024’te 44 trilyon 587 milyar 225 milyon liralık GSYH içinde yüzde 1,46 olarak gerçekleşti.
Ar-Ge harcamalarının yüzde 64,8’i mali ve mali olmayan şirketler tarafından yapılırken, yükseköğretim kurumlarının payı yüzde 30,9 oldu. Kar amacı gütmeyen kuruluşları da kapsayan genel devletin payı ise yüzde 4,3’te kaldı. Toplam harcamalar içinde en büyük kalem olan personel giderlerinin oranı yüzde 59,5 olarak hesaplandı.
Harcamaların yarısından fazlası şirketler tarafından finanse edildi
Ar-Ge faaliyetlerinin finansmanında mali ve mali olmayan şirketlerin payı yüzde 53,8 oldu. Devlet yüzde 30,4’ünü, yükseköğretim kurumları yüzde 12,9’unu, yurt dışı kaynaklar yüzde 2,9’unu, diğer yurt içi kaynaklar ise yaklaşık yüzde 0,01’ini karşıladı.
Ar-Ge personeli 310 bini geçti
2024 yılında tam zaman eşdeğeri (TZE) olarak 310 bin 473 kişi Ar-Ge personeli olarak görev yaptı. Bu personelin yüzde 67,1’i özel sektörde, yüzde 30’u yükseköğretimde, yüzde 2,9’u ise genel devlet sektöründe yer aldı.
Kadın Ar-Ge personeli sayısı 106 bin 74’e ulaştı ve toplam içinde yüzde 34,2 paya sahip oldu. Kadın oranı yükseköğretimde yüzde 47,9, genel devlette yüzde 30,6, şirketlerde ise yüzde 28,2 olarak belirlendi.
Ar-Ge personelinin üçte biri doktora mezunu
Eğitim durumuna göre Ar-Ge personelinin yüzde 39,9’u lisans, yüzde 30,6’sı doktora veya eşdeğeri, yüzde 20,3’ü yüksek lisans mezunu. Meslek yüksekokulu mezunlarının oranı yüzde 4,9, lise ve altı eğitim düzeyine sahip olanların oranı ise yüzde 4,4 oldu.
TZE cinsinden dağılımda ise lisans mezunları yüzde 48,9 ile ilk sırada, doktora veya eşdeğeri olanlar yüzde 21,2 ile ikinci sırada yer aldı.
En fazla Ar-Ge harcaması İstanbul’da
İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (İBBS) 2. Düzey verilerine göre, Ar-Ge harcamalarının yüzde 33,4’ü İstanbul’da (TR10) yapıldı. Ankara (TR51) yüzde 27,8, Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova’yı kapsayan TR42 bölgesi ise yüzde 9,4 pay aldı.
Ar-Ge personelinin yüzde 32,6’sı İstanbul’da, yüzde 19,2’si Ankara’da, yüzde 8,3’ü ise TR42 bölgesinde istihdam edildi.
Ar-Ge merkezlerinde büyük şirketler öne çıktı
2024 yılında mali ve mali olmayan şirketlerin gerçekleştirdiği 422 milyar 307 milyon liralık Ar-Ge harcamasının yüzde 52,7’si Ar-Ge merkezlerinde yapıldı. Bu merkezlerdeki harcamaların yüzde 89,4’ü, 250 ve üzeri çalışanı olan büyük girişimlere ait.
İmalat sanayisinde yapılan 210 milyar 506 milyon liralık Ar-Ge harcamasının yüzde 46,9’u yüksek teknoloji alanında faaliyet gösteren firmalar tarafından gerçekleştirildi. Orta yüksek teknoloji faaliyetlerinin payı yüzde 40,2, orta düşük teknolojinin yüzde 8,2, düşük teknolojinin ise yüzde 4,7 olarak hesaplandı.
Araştırmacı sayısında da benzer bir tablo görüldü. En fazla araştırmacı, 31 bin 701 kişiyle orta yüksek teknoloji girişimlerinde yer aldı. Yüksek teknoloji firmalarında 22 bin 93 araştırmacı istihdam edildi. TZE bazında en yüksek sayı, 28 bin 957 ile yine orta yüksek teknoloji alanında kaydedildi.
Dolaylı teşviklerin payı arttı
Dolaylı Ar-Ge teşviklerinin, mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcamaları içindeki payı 2015’te yüzde 14,8 iken 2024’te yüzde 25,1’e yükseldi.
Şirketlerin toplam Ar-Ge harcaması ise 2015’te 11,2 milyar liradan 2024’te 422 milyar liraya çıktı.
