TÜSİAD tarafından hazırlanan çalışma, Türkiye’deki Ar-Ge ve Tasarım Merkezlerinin mevcut durumuna ilişkin 84 bulgu ve 100 öneri sunmaktadır. Rapor, ekosistemin gelişim alanlarını operasyonel süreçler, fonlara erişim, yetenek yönetimi, iş birlikleri ve mali teşvikler olmak üzere altı temel tema altında incelemektedir.
1. Operasyonel Süreçler ve Değerlendirme Standartları
Sektör temsilcilerinin deneyimlerine dayanan incelemede, değerlendirme süreçlerinde akademisyenlerin farklı standartlarla hareket ettiği ve bunun aynı sektördeki şirketler için bile tutarsız sonuçlar doğurduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, personel zaman takibi uygulamalarının araştırmacılar üzerinde ciddi bir bürokratik yük oluşturduğu görülmektedir.
• Öneri: Araştırmacıların vaktini alan zaman takibi uygulamasının kaldırılarak, çıktı ve performans odaklı bir izleme sistemine geçilmesi.
• Öneri: Bakanlık ile şirketler arasında hızlı iletişim sağlayacak merkezi bir Yardım Masası (Help Desk) kurulması ve değerlendirmelerde sektöre özel kontrol listelerinin kullanılması tavsiye edilmektedir.
2. Fonlara Erişim ve Uluslararasılaşma
Rapora göre, şirketlerin %45’i uluslararası fonlara hiç başvurmamıştır. Bu durumun temel nedenleri arasında uygun ortak bulma zorluğu ve çağrı içeriklerinin şirket odaklarıyla uyumsuzluğu öne çıkmaktadır. Ulusal fonlarda ise büyük ölçekli şirketlerin yüksek bütçeli projeleri için desteklerin kısıtlı kaldığı saptanmıştır.
• Öneri: TÜBİTAK projelerinde emek kaybını önlemek için hızlı bir ön değerlendirme aşamasının kurgulanması ve eşik değeri aşan projelere ulusal düzeyde “bonus teşvik” verilmesi önerilmektedir.
• Öneri: Araştırmacılar için hızlandırılmış vize mekanizmalarının devreye alınması talep edilmektedir.
3. Yetenek Yönetimi ve Lisansüstü Eğitim
Nitelikli personeli elde tutma konusunda en kritik unsurlardan birinin uzaktan çalışma modeli olduğu bulgulanmıştır; bu modelin sınırlandırılmasının yetenek kaybı (beyin göçü) riskini artırdığı belirtilmektedir.
• Öneri: Genç yeteneklerin istihdamını artırmak amacıyla, merkezlerde uzun dönemli staj yapanların kalıcı kadroya alınması durumunda en az iki yıl boyunca brüt asgari ücret tutarında destek verilmesi somut bir çözüm olarak sunulmaktadır.
• Öneri: Personelin uzmanlığını artıracak “Sanayi Odaklı Sabbatical” ve “Mühendis Rotasyon Programı” gibi modellerin kurulması tavsiye edilmektedir.
4. Üniversite, Sanayi ve Girişim Etkileşimi
İş birliklerinin önündeki en büyük engel, tarafların farklı beklentilere sahip olması ve fikri mülkiyet (IP) haklarının paylaşımındaki belirsizlikler olarak saptanmıştır. Girişimcilik tarafında ise Ar-Ge birimlerinin yatırım süreçlerinden kopuk olduğu, süreçlerin genellikle mali birimlerce yönetildiği görülmektedir.
• Öneri: IP sorunlarını aşmak için esnek bir paylaşım matrisi ve standart sözleşme şablonlarının kullanılması.
• Öneri: Teknoparklardaki girişimlerin yetkinliklerinin takip edilebileceği merkezi bir teknoloji envanteri kurulması ve “Siparişe Dayalı Ar-Ge” modelinin kapsamının genişletilmesi önerilmektedir.
5. Mali Teşvikler ve Mevzuat Belirsizlikleri
Yüksek teknoloji ve yüksek risk içeren stratejik projelerin standart desteklerle sınırlı kaldığı, ayrıca yapay zeka, dijital ikiz ve yeşil dönüşüm gibi alanların mevzuattaki tanım eksikliğinin belirsizlik yarattığı bulgulanmıştır.
• Öneri: Yeni ürün geliştirme sürecindeki pazar araştırması ve rekabet analizi giderlerinin Ar-Ge harcaması kapsamına alınması.
• Öneri: Teknolojisini patent ailesi ile koruyan şirketlere ilave destekler verilmesi ve yeni nesil teknolojilerin mevzuatta açıkça tanımlanması tavsiye edilmektedir.
