5746 sayılı Kanun ve ilgili Uygulama Yönetmeliğinde Ar-Ge, yenilik ve tasarım faaliyetleri kapsamında değerlendirilen harcamalar belirli başlıklar altında düzenlenmiştir. Bu harcama kalemlerinin her biri Ar-Ge/tasarım indiriminin doğru hesaplanması açısından önem taşımaktadır. Bu yazıda, uygulamada sıklıkla tereddüt yaratan ve çoğu zaman yalnızca “fatura listesi” düzeyinde ele alınan özel bir kalemi değerlendireceğiz: Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler (DSFH).
Yönetmelikte DSFH; normal bakım ve onarım giderleri hariç olmak üzere, Ar-Ge, yenilik veya tasarım faaliyetleriyle ilgili olarak işletme dışındaki yerli veya yabancı kurum ve kuruluşlardan alınan mesleki veya teknik destek, test, laboratuvar, analiz, hukuki veya bilimsel danışmanlık hizmetleri ve benzeri hizmet alımları kapsamında yapılan ödemeler olarak tanımlanmaktadır. Bu hizmetlere ilişkin harcamaların proje kapsamında gerçekleştirilen toplam harcama tutarının %50’sini geçemeyeceği de ayrıca hüküm altına alınmıştır.
Bu noktada uygulamada iki kritik soru ortaya çıkmaktadır:
Birincisi, DSFH tutarı nasıl hesaplanmalıdır?
DSFH giderine ilişkin %50 sınırının hesaplanmasında en önemli nokta, bu oranın proje kapsamında gerçekleştirilen toplam harcama tutarı üzerinden değerlendirilmesidir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken husus DSFH tutarının kendi başına toplam harcama tutarını büyüterek sınırsız şekilde dikkate alınamayacağıdır.
Bir örnekle açıklamak gerekirse; DSFH tutarının 100 TL ve diğer proje harcama kalemlerinin toplamının 20 TL olduğunu varsayalım. Toplam harcama 120 TL olacaktır. DSFH tutarının toplam harcama içindeki oranı 100/120 yani yaklaşık %83,33’tür. Dolayısıyla %50 sınırı aşılmaktadır. Bu noktada önemli olan husus şudur: Toplam harcamanın %50’si olan 60 TL’ye kadar DSFH’nin dikkate alınabileceği düşünülebilir. Ancak bu yaklaşım doğru değildir. Diğer harcama kalemleri 20 TL ise DSFH için dikkate alınabilecek azami tutar da 20 TL olmalıdır. Başka bir ifadeyle, DSFH tutarı diğer uygun harcama kalemlerinin toplamını aşamaz. Bu nedenle 100 TL’lik DSFH harcamasının yalnızca 20 TL’lik kısmı Ar-Ge/tasarım indirimi hesabına konu edilebilecektir.
İkincisi, %50 sınırı hangi toplam üzerinden ve hangi dönemlerde hesaplanmalıdır?
Yönetmelikte DSFH’ye ilişkin sınır “proje kapsamında gerçekleştirilen toplam harcama tutarı” ifadesiyle düzenlenmiştir. Bu nedenle değerlendirme yapılırken tüm Ar-Ge/tasarım merkezi harcamalarının toplamı değil her bir proje özelinde harcama toplamı esas alınmalıdır.
Örneğin; bir işletmenin aynı dönemde yürüttüğü birden fazla Ar-Ge/tasarım projesi varsa DSFH tutarı, bu projelerin tamamı bir araya getirilerek değil her proje için ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Bir projede DSFH oranı düşükken başka bir projede bu oran yüzde elli sınırını aşabilir. Bu durumda toplam merkez harcaması üzerinden yapılacak genel bir hesaplama hatalı sonuç doğurur.
Diğer önemli nokta ise dönemsel takiptir. Mevzuatta bu sınırın geçici vergi ve yıllık gelir/kurumlar vergisi döneminde mi yoksa proje kapanışı itibarıyla mı hesaplanacağına ilişkin açık ve ayrıntılı bir ifade yer almamaktadır. Ancak Ar-Ge/tasarım indirimi geçici vergi ve yıllık gelir/kurumlar vergisi dönemlerinde hesaplandığından %50 sınırının da bu dönemler itibarıyla kontrol edilmesi daha doğru bir yaklaşım olacaktır.
Bu kontrolün yalnızca proje sonunda yapılması yeterli değildir. Aksi halde dönem içinde indirime konu edilen tutarların sonradan düzeltilmesi gerekebilir.Doğru bir takip için her proje özelinde ayrı bir harcama kartı oluşturulması, her bir harcama kaleminin ayrı izlenmesi ve dönemsel olarak %50 sınırının kontrol edilmesi önem taşımaktadır. Özellikle test, laboratuvar, analiz, teknik danışmanlık ve benzeri hizmet alımlarının yoğun olduğu projelerde bu kontrol daha da kritik hale gelmektedir.
