İlaç, Ar-Ge ve Sosyal Etki

Dr. Ömer Özdinç

İstanbul Üniversitesi’nin yönetiminde yürüyen, son yılların en önemli ilaç geliştirme projelerinden biri olan ve 1004 programı kapsamında TÜBİTAK tarafından desteklenen “Inflam-ist” projesinin alt projelerinden olan “Toplumsal Etki” projesinin çalıştayındaydık. Inflam-ist, nadir hastalıklardan biri olan ve Türkiye’de dünya ortalamasının oldukça üzerinde görülen Ailevi Akdeniz Ateşi’ne (FMF) yönelik teşhis ve tedavi araçlarının multidisipliner ve üniversite-sanayi işbirliğindeki Ar-Ge çalışmalarıyla geliştirildiği bir proje. Türkiye’de “özgün ilaç” geliştirme çalışmalarının azlığını bilenler bu projenin önemini anlayacaklardır. Bu tür projelerde sosyal etki çalışmalarının istenmeye başlaması ve tıp sahasından bir bilim adamı olan Prof. Dr. Ahmet Gül ve ekibinin üniversitenin sosyoloji bölümünü sürece dahil etmesi çok sevindirici. Bilenler bilir AB çerçeve programlarında yapılan Ar-Ge çalışmalarının sosyal etkisinin projelerde analiz edilmesi beklenir. Bu kültürün bizde önemsenmeye başlaması ümit verici. “Yapılan Ar-Ge çalışmalarından toplum nasıl etkilenir?”, “Bu çalışmalar toplumun hangi kesimlerinde nasıl bir değişim meydana getirecek?” gibi soruların yanıtlanmaya çalışıldığı sosyal etki çalışmalarının önemli olmasının 3 temel sebebi var: 1. Ar-Ge öncesindeki “problemin” toplumsal etkisini doğru anlamak ve Ar-Ge sürecinde bu etkiyi dikkate almak, 2. Ar-Ge çalışmaları bazen toplum yararına olmayacak “çözümler” veya “yan etkiler” üretebilir. Bunu baştan önlemek, 3. Geliştirilecek “çözümlerin” etkisini öngörerek toplumsal yararla daha uyumlu olacak şekilde Ar-Ge çalışmalarını planlanmak. Türkiye’de hem özgün ilaç geliştirme çalışmalarının hem de Ar-Ge projelerindeki sosyal etki faaliyetlerinin sayısının artması dileğiyle…