Günümüzde sürdürülebilirlik, iş dünyasının ve sanayinin en öncelikli gündem maddelerinden biri haline geldi. Türkiye de bu dönüşümde önemli adımlar atıyor. Dünya Bankası desteğiyle Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda TÜBİTAK ve KOSGEB tarafından yürütülen Türkiye Yeşil Sanayi Projesi, ülkemizin sanayide yeşil dönüşümüne büyük bir ivme kazandırıyor. Bu projenin kilit unsurlarından biri ise TÜBİTAK 1832 – Sanayide Yeşil Dönüşüm Çağrısı.
Peki, bu çağrı sanayimiz için ne anlama geliyor ve firmalarımız bu fırsattan nasıl yararlanabilir?
1832 Çağrısı Nedir ve Neyi Hedefliyor?
Türkiye Yeşil Sanayi Projesi kapsamında toplam 450 milyon dolarlık bir finansman tahsis edilmiş olup, bunun 175 milyon doları TÜBİTAK – TEYDEB tarafından proje süresince sanayinin yeşil dönüşümünü desteklemek için kullanılacaktır. 6 yıl sürecek proje kapsamında açılan çağrılardan biri olan 1832, firmaların çevre dostu ürün ve süreçler geliştirmesi için Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerini desteklemeyi amaçlamaktadır.
Bu çağrıya sunulacak projelerin, daha önce üzerinde çalışılmış Ar-Ge faaliyetlerinin devamı niteliğinde olması beklenir. Özellikle TÜBİTAK-TEYDEB veya KOSGEB destekleriyle belirli bir aşamaya gelmiş ancak henüz ticarileşmemiş ürün veya hizmetler ile ticarileşmesi için ek Ar-Ge gerektiren çalışmalar çağrı kapsamındadır. Kuruluşların kendi finansal kaynaklarıyla belirli bir aşamaya getirdikleri yeşil dönüşüm odaklı Ar-Ge ve yenilik çalışmaları da ön çalışmaların projede belirtilmesi koşuluyla bu çağrıya başvurabilir. Teknoloji Hazırlık Seviyesi (THS) 5-9 aralığını kapsayan prototip geliştirme veya iyileştirme, validasyon, sertifikasyon testleri, yerinde uygulama, ölçeklendirme, demonstrasyon ve saha denemeleri gibi faaliyetler destek kapsamındadır.
Projelerin ağırlıklı olarak mevcut bir Ar-Ge prototipi üzerinde ileri geliştirme veya iyileştirme çalışmaları, prototipin doğrulanması veya onaylanmasına yönelik testler gibi ticarileşmeye yönelik teknoloji doğrulama çalışmaları yürütmesi beklenmektedir. Daha çevreci üretime, enerji veya kaynak kullanımında daha yüksek verimliliğe katkıda bulunan büyük ölçekli demonstrasyon ve pilot üretim tipi faaliyetler de çağrı kapsamındadır. Ayrıca, lisanslanan patentli teknolojilerin olgunlaştırılması ve bu teknolojilerin yeni ürün ve süreçlere dönüştürülmesi ile ilgili faaliyetler de bu çağrı kapsamında desteklenebilir.
Kimler Başvurabilir?
1832 Çağrısı’na Türkiye’de yerleşik, yeşil teknoloji, ürün veya süreç geliştiren sermaye şirketleri başvurabilir. Tescil tarihi 2 yıl ve üzerinde olan (spin-off’lar ve TÜBİTAK 1512 veya 1812 desteğiyle kurulmuş şirketler hariç) KOBİ ve büyük ölçekli kuruluşlar başvurma hakkına sahiptir. Çağrıya en fazla üç ortaklı başvuru yapılabileceği gibi, bir kuruluş en fazla 2 proje önerisi ile başvuruda bulunabilir. Yürütücü kuruluşun en az %75 ortaklıkla özel sektöre ait olması gerekmektedir. Başvuru yapacak firmaların son 3 yılın ortalama aktif toplamının veya net satışlarının geri ödemeli finansman değerinden büyük olması ve teminat sunulabileceğine dair bankadan referans mektubu sunmaları da beklenmektedir.
Finansal Destek ve Ödeme Koşulları
Destek süresi maksimum 24 ay olup, proje bütçe limitleri mikro/küçük ölçekli firmalar için 9.500.000 TL, orta ölçekli firmalar için 15.000.000 TL ve büyük ölçekli firmalar için 28.000.000 TL olarak belirlenmiştir. Çağrı kapsamında sermaye şirketlerine en fazla %50’si geri ödenmek üzere faizsiz geri ödemeli destek sağlanacak olup, geri ödenecek desteğin bir kısmı hibe desteğine dönüştürülebilecektir. Geri ödeme proje bittikten 1 yıl sonra başlayacaktır.
Desteklenen Gider Kalemleri: Personel giderleri, seyahat giderleri, danışmanlık giderleri, hizmet alımı giderleri (CE, kalite belgelendirme ve sertifikasyon dahil), alet/teçhizat/yazılım/yayın alım giderleri, malzeme ve sarf giderleri desteklenmektedir. Lisanslanan patentli teknolojilerin olgunlaştırılması ve bu teknolojilerin yeni ürün ve süreçlere dönüştürülmesi ile ilgili faaliyetler de bu çağrı kapsamındadır. Ekonomik fizibilite raporu hazırlama hizmeti de belirli koşullarda desteklenebilir. Proje kapsamında satın alınan her bir alet/teçhizatın proje süresince sigortalanması ve bu giderin hizmet alımı kapsamında bütçeye dahil edilmesi mümkündür.
Desteklenmeyen Gider Kalemleri ise şunlardır: Ortaklı projelerde kuruluşların birbirinden aldığı danışmanlık ve hizmet alımı giderleri, patent, faydalı model, tasarım, coğrafi işaret ve marka tescil giderleri (bunlar için TÜBİTAK Patent Destek Programı’na ayrıca başvuru yapılabilir) ve “Proje Özel Hesabı ve Ödemeler” bölümünde belirtilen hususlara uygun olarak ödemesi yapılmayan harcama ve giderler.
Yeşil Dönüşüm Göstergeleri (YDG) ile Başarı Ölçümü
Projelerin başarıyla tamamlanmış sayılması için projenin sonunda hedeflenmiş olan Yeşil Dönüşüm Göstergeleri’nden (YDG) en az birinin karşılanmış olması beklenmektedir. Bu göstergeler şunlardır:
• YDG 1: Üretim birimi başına elektrik tüketiminde en az %10 azalma.
• YDG 2: Üretim birimi başına su tüketiminde en az %10 azalma.
• YDG 3: Geri dönüştürülemeyen atık miktarında en az %10 azalma.
• YDG 4: Yenilikçi yeşil teknoloji çözümlerinin geliştirilmesi.
Proje önerisinde hangi YDG’nin hedeflendiği belirtilmeli ve bu hedefe nasıl ulaşılacağının yöntemi tanımlanmalıdır. Bu çalışma için uzman kurum ve kuruluşlardan hizmet alımı yapılabilir ve bu gider proje bütçesine dahil edilebilir.
Çevresel ve Sosyal Politika Uyumu
Dünya Bankası’nın finansman desteğiyle yürütülen bu proje kapsamında, TÜBİTAK’ın Çevresel ve Sosyal Yönetim Politikası bulunmaktadır. Başvuru yapacak firmaların ulusal çevre mevzuatı gerekliliklerinin yanı sıra Dünya Bankası’nın Çevresel Sosyal (ÇS) Çerçevesi ve DB Grubu Çevre Sağlık ve Güvenlik Kılavuzlarına uygun hareket etmesi beklenmektedir.
Bu bağlamda, Çevresel ve Sosyal Risk Yönetimi Beyan Formu ile birlikte tesisin çevresel durumu (ÇED raporları, çevre izinleri, atık/su/enerji yönetimi), iş sağlığı ve güvenliği belgeleri (Risk Değerlendirme Dokümanı, Acil Durum Eylem Planı, ISO 45001 sertifikaları ve ilgili prosedürler, kaza/olay istatistikleri), insan kaynakları politikaları (çalışan hakları, işe alım, fırsat eşitliği, iş sözleşmeleri, ISO 9001), toplumsal etki planları (toplum sağlığı ve güvenliği planı, ISO 14001, paydaş katılımı kayıtları), arazi kullanımı ile ilgili belgeler (arazi edinim politikası, yeniden yerleşim eylem planı, yasal arazi mülkiyeti, tazminat anlaşmaları, Çevresel ve Sosyal Etki Değerlendirme raporları), kültürel miras yönetim planları ve paydaş katılım planları gibi kapsamlı dokümanların sunulması gerekmektedir. Tüm beyanlar için kanıt dokümanları sağlanmalıdır.
Değerlendirme ve Başvuru Süreci
Projeler üç boyuta göre değerlendirilir: Endüstriyel Ar-Ge İçeriği, Teknoloji Düzeyi ve Yenilikçi Yönü; Proje Planının ve Kuruluş Altyapısının Uygunluğu; ve Proje Çıktılarının Ekonomik Yarara ve Ulusal Kazanımlara Dönüşebilirliği. Başvurular online olarak http://eteydeb.tubitak.gov.tr adresi üzerinden PRODİS uygulaması kullanılarak yapılır.
Bazı durumlarda projeler, hakem değerlendirme süreci başlatılmaksızın doğrudan reddedilebilir. Bunlar arasında çağrı konu ve kapsamına uygun olmama, çevresel ve sosyal risk değerlendirmesi açısından uygun bulunmama, başlangıç-bitiş Teknoloji Hazırlık Seviyesi’nin belirtilen kapsamda olmaması, seçilen Yeşil Dönüşüm Göstergesi’nin proje faaliyetleriyle ilişkilendirilememesi, NACE kodunun uygun olmaması, uygunluk kriterlerini sağlamama (ortaklık yapısı, banka referans mektubu, finansal uygunluk), daha önceki bir Ar-Ge çalışmasının devamı niteliğinde olmama, üretim altyapısı oluşturmaya yönelik yatırım projesi olması, proje ekibinde yeterli personel olmaması, daha önce reddedilmiş projenin değişiklik yapılmadan tekrar sunulması, yetersiz bilgi sunumu veya gerçekçi olmayan bütçe planlaması gibi kritik tespitler yer almaktadır.
Başarılı projelere ek puanlar da verilmektedir; örneğin geçmiş TÜBİTAK projelerinin ticarileşme performansı (5-10 puan), uluslararası fonlara başvuru yapılması (5 puan), 1702 Patent Lisans çağrıları çerçevesinde desteklenmiş projelerin devamı niteliğinde olması (5 puan) veya firmanın dezavantajlı ve kırılgan gruplarda yer alması (2-15 puan) gibi kriterler ek puan sağlayabilir.
Desteklenmeye hak kazanan projeler, altı aylık dönemler halinde PRODİS üzerinden Ar-Ge Yardım İstek Formu doldurarak elektronik ortamda TEYDEB’e sunulur. Proje izleyicileri, firmayı ziyaret ederek dönemsel izleme raporları hazırlar ve harcamalar bu raporlar doğrultusunda desteklenir. Projenin son döneminde ise kuruluş tarafından proje sonuç raporu sunulur.
Geleceğe Yatırım Yapın!
1832 Sanayide Yeşil Dönüşüm Çağrısı, Türk sanayisinin rekabet gücünü artırırken, çevresel sürdürülebilirliğe katkıda bulunma konusunda eşsiz bir fırsat sunmaktadır. Firmaların Ar-Ge ve yenilik kapasitelerini yeşil teknolojilere yönlendirerek hem kendi geleceklerini hem de ülkemizin geleceğini şekillendirmeleri için önemli bir adımdır.
Detaylı bilgi ve başvuru için TÜBİTAK’ın ilgili duyurularını ve ek dokümanlarını inceleyebilirsiniz. Unutmayın, sürdürülebilir bir gelecek için bugünden harekete geçmek şart!
