Ar-Ge sektörü, Türkiye’nin ekonomik ve teknolojik gelişimine katkı sağlamak için büyük önem taşıyor. Bu bağlamda, Ar-Ge çalışanlarının sayısı ve nitelikleri, ülkenin inovasyon kapasitesinin ne denli ilerlediğini gösteren önemli göstergelerden biridir. 2023 yılı itibarıyla, Ar-Ge alanındaki insan kaynağı büyümesi devam etmiş ve personel sayısı yıllık %5 artışla 397.000’i aşmıştır. Bu artış, Türkiye’nin Ar-Ge’ye yaptığı yatırımın büyüklüğünü ve ülkenin inovasyon ekosistemindeki gelişimi gözler önüne seriyor.
Ar-Ge iş gücü açısından incelenen en önemli verilerden biri de Tam Zaman Eşdeğer (TZE) Ar-Ge personeli sayısındaki artıştır. TZE, bir çalışanın Ar-Ge’ye ne kadar zaman harcadığını gösteren bir ölçümdür. Bu sayede, Ar-Ge projelerine katkı sağlayan personel sayısı daha doğru bir şekilde değerlendirilir. 2023 yılı itibarıyla, TZE Ar-Ge personeli sayısı yıllık %7 artışla 290.000’e ulaşmıştır.
Sektörlere Göre Ar-Ge İş Gücü Dağılımı
Ar-Ge personelinin sektörel dağılımı, hangi alanlarda daha fazla gelişim gösterildiğini ortaya koymaktadır. 2023 yılı itibarıyla yükseköğretim, özel sektör ve kamuda istihdam edilen Ar-Ge personelinin oranlarına bakıldığında, önemli bir gelişim dikkat çekmektedir.
- Yükseköğretimdeki Ar-Ge personeli sayısı %45’e gerileyerek, Ar-Ge personelinin %45’inin yükseköğretimde, %52’sinin özel sektörde ve %3’ünün ise kamuda istihdam edildiği görülmektedir. Bu oranlar, özellikle özel sektörün artan rolünü ve yükseköğretim kurumlarının katkı sağlamakta önemli bir yer tuttuğunu göstermektedir.
Ticari Kesimdeki Büyüme
2023 yılında, Ar-Ge personeli sayısında en yüksek artış ticari kesimde yaşanmıştır. Ticari kesimde, Ar-Ge personeli sayısı %9, Tam Zaman Eşdeğer (TZE) personel sayısı ise %10 oranında bir artış kaydetmiştir. Bu gelişme, özel sektördeki Ar-Ge yatırımlarının giderek arttığını ve ticari sektörün daha fazla Ar-Ge personeli istihdam etmeye başladığını göstermektedir. Bu, özellikle yazılım ve yüksek teknoloji alanlarında önemli bir ilerleme işaretidir.
Sektörlere Göre Ar-Ge Personeli İstihdamı
Ar-Ge personelinin sektörel dağılımı, hangi sektörlerin Ar-Ge’ye ne kadar yatırım yaptığına dair önemli veriler sunmaktadır:
- İmalat sanayi 2023 yılı itibarıyla, özel sektörde en fazla Ar-Ge personeli istihdam eden sektör olmuştur. İmalat sanayii, Ar-Ge personeli sayısını %7 oranında artırmış ve bu alanda 89.148 Ar-Ge personeli istihdam edilmiştir.
- Bilgi ve iletişim sektörü, Ar-Ge personeli sayısında %11’lik bir artışla 82.147 kişilik bir istihdam sağlamıştır. Özellikle yazılım ve teknoloji geliştirme alanlarında artan Ar-Ge yatırımları bu sektördeki büyümenin temel faktörüdür.
- Mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetler sektöründe ise, %6 oranında bir artış yaşanmıştır.
En Çok Ar-Ge Personeli İstihdam Eden Sektörler
Ar-Ge personeli istihdamı, sektöre göre çeşitlenmiştir. 2023’te, en fazla Ar-Ge personeli istihdam eden sektörlerden bazıları şunlardır:
- Diğer ulaşım araçları imalatı sektörü: Bu sektör, %37 artışla Ar-Ge personeli istihdamında en büyük artışı gerçekleştirmiştir ve 14.465 kişiye ulaşmıştır.
- Elektrikli teçhizat imalatı sektörü: Bu sektörde ise %15’lik bir artış ile 2023 yılında önemli bir büyüme yaşanmıştır.
- Elektronik sektöründe ise, Ar-Ge personeli istihdamı %11 azalmıştır.
Kadın Ar-Ge Personeli Oranı
Ar-Ge iş gücündeki kadın çalışan oranı, 2023 yılı itibarıyla %36,9 olarak belirlenmiştir. Kadınların Ar-Ge sektöründeki payı her yıl artmaktadır ve 2023’te kadın Ar-Ge personelinin sayısı, %5,2 artışla 146.428’e ulaşmıştır. Özellikle yükseköğretim ve özel sektörde kadın Ar-Ge personelinin sayısındaki artış dikkat çekicidir. Kadınların sektöre katılımı, yenilikçi projelerde önemli bir rol oynamaktadır.
Bölgesel Dağılım
Ar-Ge personelinin coğrafi dağılımı da, ülkenin gelişiminde önemli bir rol oynamaktadır. Türkiye’deki toplam Ar-Ge personelinin %77’si İstanbul, Batı Anadolu, Doğu Marmara ve Ege bölgelerinde istihdam edilmektedir. 2023 yılında bu bölgelerde Ar-Ge personeli sayısında önemli artışlar yaşanmış, Batı Karadeniz ve Doğu Marmara gibi bölgelerde istihdam oranları %5 ve üzerinde artış göstermiştir.
Uluslararası Karşılaştırmalar
Uluslararası karşılaştırmalarda, Türkiye’nin Ar-Ge personeli istihdamı konusunda önemli bir gelişim gösterdiği görülmektedir. 2022 yılı verilerine göre Türkiye, OECD ülkeleri arasında en fazla TZE personel istihdam eden 9. ülke konumundadır. Bu artış, son 5 yılda Türkiye’de %52 oranında bir büyüme göstererek, Türkiye’nin Ar-Ge alanındaki gelişimini gözler önüne seriyor.
Özetle, 2023 yılı itibarıyla Türkiye, Ar-Ge iş gücü açısından önemli bir gelişim kaydetmiştir. Özel sektör, yükseköğretim ve kamuda Ar-Ge personeli sayısındaki artışlar, ülkenin gelecekteki teknolojik gelişmelerine yön verecek güçlü bir insan kaynağının temellerini atmaktadır. Ar-Ge iş gücü, sektörel bazda büyüme gösterirken, kadın çalışanların oranının artması da önemli bir eşitlik adımıdır.
İmalat sanayi, yazılım, bilgi ve iletişim sektörlerinde görülen büyümeler, Türkiye’nin inovasyon potansiyelini artırmakta ve ekonomik kalkınmanın hızlanmasına katkı sağlamaktadır. Gelecek yıllarda Ar-Ge yatırımlarının daha da artmasıyla, Türkiye’nin Ar-Ge alanındaki uluslararası rekabet gücü de güçlenecektir.
Türkiye 2024 Ar-Ge ve İnovasyon Raporu’nu indirmek için tıklayınız.
